Monetarist Okul: Milton Friedman'in Para Talebi Analizi

     Friedman'a göre para, cesitli hizmetler sunan bir aktiftir. Para sahipleri, para stoklarina bir dolar ilave ederek yaratilan toplam hizmet akimi artisini, elde tutulan diger aktiflerinin her birindeki bir dolar azaltarak esitlemeye calisirlar. Böylece parasal stoklarinin hacmini degistirirler. Görüldügü üzere, Friedman parayi bir mal olarak görmektedir. Elde para bulundurmak isteyenleri iki gruba ayirabiliriz. Bunlar; Hane halklari ve girisimcilerdir. Hane halklarinin para talebini belirleyen faktörler, hane halklarinin toplam serveti, servet unsurlarinin getirileri ve zevk ve tercihlerdir. Para, tahviller, hisse senetleri, fiziki mallar ve beseri sermaye hane halklarinin toplam servetleridir.

Modern Miktar Teorisi (para talebinin fonksiyonel ifadesi)

md= f{p;rb-(1/rb*drb/dt);re+(1/p*dp/dt)-(1/re*dre/dt);1/p*dp/dt;W;Y/r;U}

md:NOMINAL para ralebi
P: fiyatlar genel düzeyi
rb:tahvillerden elde edilmesi umulan getiri
re:hisse senetlerinden elde edilmesi umulan getiri
1/p*dp/dt: fiyatlar genel düzeyinin zaman icindeki degisimi
W: beseri olmayan sermayenin beseri sermayeye orani
Y: gelir
U: zevk ve tercihler

md= f{p,rb,re,(1/p*dp/dt),W,Y,U}

REEL: M/P= f{rb,re,(1/p*dp/dt),W,Y,U}

yada

M/Y= f{p/y ,rb, re, (1/p*dp/dt), W, U}

Y= V(rb,re,(1/p*dp/dt), W, P/P,U)M

Burada, klasik miktar teorisinin aksine "V" sabit degil, bazi degiskenlerin istikrarli bir fonksiyonudur.
"Y" serveti temsil eden sürekli bir gelirdir. Cari islemlerin parasal degeri degildir.

Ta hvil, hisse senetleri ve fiziki mallarin(1/p*dp/dt) fiyatlarindaki artis para talebini AZALTMAKTADIR.
Fiyatlar genel düzeyindeki(P), beseri olmayan sermayenin beseri sermayeye oranindaki(W) ve gelir düzeyindeki(Y) artislar para talebini ARTTIRMAKTADIR.

Girisimcilerin para talebi ile hane halklarinin para talebi degiskenlik gösterir. Yani, W'nin bir anlami kalmaz ve U ise artik üretim teknik kosullarini icerir.


Para talebinin istikrari

Friedman para talebinin istikrarli olamasi icin cesitli sorular ve bunlara yanitlar vermistir. Simdi bunlari inceleyelim.

Bir ekonomide parasal dengesizliklerin kaynagi nedir?

Friedman bu soruyu söyle cevaplamaktadir; para arzinin degisim oraninda ortaya cikan istikrarsizliktan kaynaklanmaktadir.

Para talebinin istikrarli oldugu düsüncesiyle, para stoku ve ekonomik faaliyet hacmi arasindaki nedensellige önem verilmektedir.

Enflasyon= para stokunun büyüme orani > hasilanin büyüme oranindan kaynaklanmaktadir.

Bu uyumsuzluk nasil giderilir?

Para stokunun büyüme oranindaki istikrarsizlik hasilanin büyüme oranindaki istikrarsizliktan  daha fazladir. Bu nedenle, bu uyumsuzlugun  para stokunda yasanan istikrarsizliktan kaynaklandigi düsünülmektedir. Kisaca, para stokundaki degismeler enfalsyona neden olmaktadir.

Friedman teorisi: para stokundaki artislar, fiyatlar genel düzeyindeki artislari belirlemektedir.
Post Keynesyen teori: fiyatlar genel düzeyindeki artislar, para stokundaki artislari belirlemektedir.

   Özetle, parasal dengesizlikler, para arzindaki istikrarsizliktan kaynaklanmaktadir. Friedman para politikasi araci olarak Acik Piyasa Islemlerini daha etkili oldugunu düsünmektedir. Reeskont ve karsiliklar politikasi sistemde belirsizlik yaratmaktadir. Friedman'a göre; para politikasinin ara hedefi parasal büyüklükler, nihai hedefi fiyat istikrari olmalidir. Para stokunun yilda %3 ile %5 arasinda artirilmasi oldukca istikrarli bir fiyat düzeyini mümkün kilar.

Monetrary policy's Objectives, Instruments and Targets/Para Politikasinin Amaclari, Araclari ve Hedefleri

                                   Monetrary policy's Objectives, Instruments and Targets

After the oil crisis in 1973, ithe importance of monetray policy had increased, and the Chicago school and Monetarist school advocated to the efficiency of monetary policy. Therefore, the ideas of these schools were accepted as a general. The Central Banks determines the monetary policy. The Central Bank can adjust the interest rate by using money supply. In this case,  the interest rate affects the invetsment and saving  levels. In this way, money supply has an affect on economy thanks to transfer mechanism.

Monetary Policy's objectives: The price stability is main objective among them.

Full employment
Economic growth
Price Stability
Interest stability
Fiscal or Financial stability
Currency stability

the objectives in monetary policy can have a conflict among themself. For example, price stability can cause to unemployment. In 1970s, oil crisis had progressed because of this kind of problems, stagflation were exposed to.
In the case of fixed exchange rate, in a country that has a fiscal liberalization, if interest rate go up, net position deficit emerges ( Forex Spread).

Monetary Policy's instruments

Open market operations: The central bank manipulates liquidity levels by buying or selling securities. if the central bank want to increase the liquidity levels in the economy, it buys the securities or vice versa.

Discount policy: The central Bank affects the volume of credits in this way.

Provisions policy: The Central Bank affects the money multiplier.

Monetary Policy's targets: The primary target of the Central Banks is price stability with full employment.

Intermediate targets (priority): Money supply and interest rate
Intervention targets: Provision rates and monetary base etc.

IN BRIEF

Instruments: Open market operations, discount policy and provisions policy
Targets: Money Supply and Interest rate
Objectives: Price stability, full employment, economic growth etc.

INSTRUMENTS→ TARGETS→ OBJECTIVES









                                    Para Politikasinin Amaclari, Araclari ve Hedefleri


1973 petrol krizi sonrasinda, para politikasinin onemi artmis ve para politikasinin etkinligini savunanan Chicago okulu veya Monetarist okulun görüsleri genel kabul olarak görülmüstür. Merkez Bankalari para politikasinin belirleyicisidir. Merkez Bankasi para arzini kullanarak faiz oranini degistirebilir. Bu durumda faiz oranlari ise yatirim ve tasarruf düzeyleri üzerinde etkili olmaktadir. Böylece, para arzinin aktarim mekanizmasi yoluyla ekonomiyi etkilemektedir.

Para Politikasinin Amaclari: Bu amaclar icinde özellikle fiyat istikrari ön planda oldugu genel kabul olarak görülmektedir.

Tam istihdam
Ekonomik büyüme
Fiyat istikrari
Faiz orani istikrari
Mali istikrar
Döviz istikrari

Para politikasi amaclari gercekte birbiriyle catisma halinde olabiliyor. Fiyat istikrarini saglamaya yonelik bir para politikasinda, cogu zaman istihdam sorunuyla karsilasiliyor. Diger bir ifadeyle, fiyat istikrari issizlige neden olmaktadir. Tarihten bir örnek vermek gerekirse, 1970'li yillarda ortaya cikan petrol krizi bu sorunlar cercevesinde gelismistir. Stagflasyonla karsilasilmistir.
Doviz kurlarinin sabit tutulmasi durumunda, mali serbestlesmenin oldugu bir ülkede eger faiz oranlari yükseliyor ise, net pozisyon acigi ortaya cikmaktadir (Kur Makasi). Bu durum ciddi sorunlari beraberinde getirmektedir. Ülkemizde Merkez Bankasinin temel amaci fiyat istikrarini korumak olarak belirlenmistir.

Para Politikasinin Araclari

Acik piyasa islemleri: Merkez Bankasinin tahvil, bono veya döviz alip satmasiyla para arzini kontrol altina alindigi islemlerdir.

Iskonto politikasi: Merkez Bankasi bu yol ile bankalarin kredi hacimlerini etkiler.

Karsiliklar politikasi: Merkez Bankasi bu aracla para carpanini etklier.


Para Politikasinin Hedefleri

Merkez bankalarinin öncelikli amaclari fiyat istikrari ile birlikte istihdamdir. Ancak Merkez Bankalari bu degiskenleri dolayli olarak etkilemektedir. Merkez Bankasi bu amaclara ulasabilmek icin kendisine para arzi ile faiz oranlari gibi ara hedefler ve müdahale hedefleri (karsilik oranlari, parasal taban gibi) koyar. Dolayiyla Merkez Bankasinin iki farkli hedef degiskenine  sahiptir. Bunlar: Para arzi ve faiz orani.

ÖZETLE: Merkez Bankasi araclarlar(API, Iskonto ve Karsiliklar) ile hedefleri( Para Arzi ve Faiz orani), hedefleri ile de amaclari( fiyat istikari, istihdam vb.) etkilemektedir. Araclar→Hedefler→Amaclar

Ekonomik Terimler-Kavramlar/Economic Term-Concepts

                                                                   
                                                 


                                                   



                                                   
                                                 Ekonomik Terimler-Kavramlar   
     


Acik Piyasa Islemleri (API): Türk lirasi karsiliginda; menkul kıymetlerin kesin alim satimi, geri alim vaadi ile satimi(repo), geri satim vaadi ile alimi (ters repo) islemleridir.

Arbitraj: Herhangi bir menkul kiymetin, dovizin veya malin esanli olarak bir piyasadan alinip diger bir piyasada satilarak  (kiymetlerin birbiriyle degistirilmesiyle) elde edilen kar islemleridir.

Basit Faiz Orani: Bir yatirimin, yatirim donemi suresince sadece anaparanin kazanildigi faiz oranidir.

Bilesik Faiz Orani: Bir yatirimin, yatirim donemi boyunca kazandigi faiz ile birlikte tekrar yatirima tabi tutmasiyla elde edilen getiriyi gosteren faizdir. Kisacasi, faizinde faiz kazanmasidir.

Bono: Vadesi 1 yildan kisa olan, cikaran kurum tarafindan belirlenen vade sonunda belirli bir bedelin odenmesinin taahüt edildigi menkul kiymetlerdir.



                                                     Economic Term-Concepts


Open Market Operations (OMO): The central bank manipulates liquidity levels by buying or selling securities. if the central bank want to increase the liquidity levels in the economy, it buys the securities or vice versa.

Arbitrage: The simultaneous buying and selling of securities, currency, or commodities from a market to other markets in order to take the advantage of differing prices for the same asset.

Simple Interest Rate: During the investment period,  it is a interest rate that is acquired on a principal.

Compound Interest Rate: it is a interest that calculated on the initial principal and also on the accumulated interest of previous period of a deposit.

Bond: it is a dept investment(security) where an investor loans money to a corporate or government which borrows the funds for a defined period of time at a fixed interest rate.