Monetarist Okul: Milton Friedman'in Para Talebi Analizi

     Friedman'a göre para, cesitli hizmetler sunan bir aktiftir. Para sahipleri, para stoklarina bir dolar ilave ederek yaratilan toplam hizmet akimi artisini, elde tutulan diger aktiflerinin her birindeki bir dolar azaltarak esitlemeye calisirlar. Böylece parasal stoklarinin hacmini degistirirler. Görüldügü üzere, Friedman parayi bir mal olarak görmektedir. Elde para bulundurmak isteyenleri iki gruba ayirabiliriz. Bunlar; Hane halklari ve girisimcilerdir. Hane halklarinin para talebini belirleyen faktörler, hane halklarinin toplam serveti, servet unsurlarinin getirileri ve zevk ve tercihlerdir. Para, tahviller, hisse senetleri, fiziki mallar ve beseri sermaye hane halklarinin toplam servetleridir.

Modern Miktar Teorisi (para talebinin fonksiyonel ifadesi)

md= f{p;rb-(1/rb*drb/dt);re+(1/p*dp/dt)-(1/re*dre/dt);1/p*dp/dt;W;Y/r;U}

md:NOMINAL para ralebi
P: fiyatlar genel düzeyi
rb:tahvillerden elde edilmesi umulan getiri
re:hisse senetlerinden elde edilmesi umulan getiri
1/p*dp/dt: fiyatlar genel düzeyinin zaman icindeki degisimi
W: beseri olmayan sermayenin beseri sermayeye orani
Y: gelir
U: zevk ve tercihler

md= f{p,rb,re,(1/p*dp/dt),W,Y,U}

REEL: M/P= f{rb,re,(1/p*dp/dt),W,Y,U}

yada

M/Y= f{p/y ,rb, re, (1/p*dp/dt), W, U}

Y= V(rb,re,(1/p*dp/dt), W, P/P,U)M

Burada, klasik miktar teorisinin aksine "V" sabit degil, bazi degiskenlerin istikrarli bir fonksiyonudur.
"Y" serveti temsil eden sürekli bir gelirdir. Cari islemlerin parasal degeri degildir.

Ta hvil, hisse senetleri ve fiziki mallarin(1/p*dp/dt) fiyatlarindaki artis para talebini AZALTMAKTADIR.
Fiyatlar genel düzeyindeki(P), beseri olmayan sermayenin beseri sermayeye oranindaki(W) ve gelir düzeyindeki(Y) artislar para talebini ARTTIRMAKTADIR.

Girisimcilerin para talebi ile hane halklarinin para talebi degiskenlik gösterir. Yani, W'nin bir anlami kalmaz ve U ise artik üretim teknik kosullarini icerir.


Para talebinin istikrari

Friedman para talebinin istikrarli olamasi icin cesitli sorular ve bunlara yanitlar vermistir. Simdi bunlari inceleyelim.

Bir ekonomide parasal dengesizliklerin kaynagi nedir?

Friedman bu soruyu söyle cevaplamaktadir; para arzinin degisim oraninda ortaya cikan istikrarsizliktan kaynaklanmaktadir.

Para talebinin istikrarli oldugu düsüncesiyle, para stoku ve ekonomik faaliyet hacmi arasindaki nedensellige önem verilmektedir.

Enflasyon= para stokunun büyüme orani > hasilanin büyüme oranindan kaynaklanmaktadir.

Bu uyumsuzluk nasil giderilir?

Para stokunun büyüme oranindaki istikrarsizlik hasilanin büyüme oranindaki istikrarsizliktan  daha fazladir. Bu nedenle, bu uyumsuzlugun  para stokunda yasanan istikrarsizliktan kaynaklandigi düsünülmektedir. Kisaca, para stokundaki degismeler enfalsyona neden olmaktadir.

Friedman teorisi: para stokundaki artislar, fiyatlar genel düzeyindeki artislari belirlemektedir.
Post Keynesyen teori: fiyatlar genel düzeyindeki artislar, para stokundaki artislari belirlemektedir.

   Özetle, parasal dengesizlikler, para arzindaki istikrarsizliktan kaynaklanmaktadir. Friedman para politikasi araci olarak Acik Piyasa Islemlerini daha etkili oldugunu düsünmektedir. Reeskont ve karsiliklar politikasi sistemde belirsizlik yaratmaktadir. Friedman'a göre; para politikasinin ara hedefi parasal büyüklükler, nihai hedefi fiyat istikrari olmalidir. Para stokunun yilda %3 ile %5 arasinda artirilmasi oldukca istikrarli bir fiyat düzeyini mümkün kilar.

Monetrary policy's Objectives, Instruments and Targets/Para Politikasinin Amaclari, Araclari ve Hedefleri

                                   Monetrary policy's Objectives, Instruments and Targets

After the oil crisis in 1973, ithe importance of monetray policy had increased, and the Chicago school and Monetarist school advocated to the efficiency of monetary policy. Therefore, the ideas of these schools were accepted as a general. The Central Banks determines the monetary policy. The Central Bank can adjust the interest rate by using money supply. In this case,  the interest rate affects the invetsment and saving  levels. In this way, money supply has an affect on economy thanks to transfer mechanism.

Monetary Policy's objectives: The price stability is main objective among them.

Full employment
Economic growth
Price Stability
Interest stability
Fiscal or Financial stability
Currency stability

the objectives in monetary policy can have a conflict among themself. For example, price stability can cause to unemployment. In 1970s, oil crisis had progressed because of this kind of problems, stagflation were exposed to.
In the case of fixed exchange rate, in a country that has a fiscal liberalization, if interest rate go up, net position deficit emerges ( Forex Spread).

Monetary Policy's instruments

Open market operations: The central bank manipulates liquidity levels by buying or selling securities. if the central bank want to increase the liquidity levels in the economy, it buys the securities or vice versa.

Discount policy: The central Bank affects the volume of credits in this way.

Provisions policy: The Central Bank affects the money multiplier.

Monetary Policy's targets: The primary target of the Central Banks is price stability with full employment.

Intermediate targets (priority): Money supply and interest rate
Intervention targets: Provision rates and monetary base etc.

IN BRIEF

Instruments: Open market operations, discount policy and provisions policy
Targets: Money Supply and Interest rate
Objectives: Price stability, full employment, economic growth etc.

INSTRUMENTS→ TARGETS→ OBJECTIVES









                                    Para Politikasinin Amaclari, Araclari ve Hedefleri


1973 petrol krizi sonrasinda, para politikasinin onemi artmis ve para politikasinin etkinligini savunanan Chicago okulu veya Monetarist okulun görüsleri genel kabul olarak görülmüstür. Merkez Bankalari para politikasinin belirleyicisidir. Merkez Bankasi para arzini kullanarak faiz oranini degistirebilir. Bu durumda faiz oranlari ise yatirim ve tasarruf düzeyleri üzerinde etkili olmaktadir. Böylece, para arzinin aktarim mekanizmasi yoluyla ekonomiyi etkilemektedir.

Para Politikasinin Amaclari: Bu amaclar icinde özellikle fiyat istikrari ön planda oldugu genel kabul olarak görülmektedir.

Tam istihdam
Ekonomik büyüme
Fiyat istikrari
Faiz orani istikrari
Mali istikrar
Döviz istikrari

Para politikasi amaclari gercekte birbiriyle catisma halinde olabiliyor. Fiyat istikrarini saglamaya yonelik bir para politikasinda, cogu zaman istihdam sorunuyla karsilasiliyor. Diger bir ifadeyle, fiyat istikrari issizlige neden olmaktadir. Tarihten bir örnek vermek gerekirse, 1970'li yillarda ortaya cikan petrol krizi bu sorunlar cercevesinde gelismistir. Stagflasyonla karsilasilmistir.
Doviz kurlarinin sabit tutulmasi durumunda, mali serbestlesmenin oldugu bir ülkede eger faiz oranlari yükseliyor ise, net pozisyon acigi ortaya cikmaktadir (Kur Makasi). Bu durum ciddi sorunlari beraberinde getirmektedir. Ülkemizde Merkez Bankasinin temel amaci fiyat istikrarini korumak olarak belirlenmistir.

Para Politikasinin Araclari

Acik piyasa islemleri: Merkez Bankasinin tahvil, bono veya döviz alip satmasiyla para arzini kontrol altina alindigi islemlerdir.

Iskonto politikasi: Merkez Bankasi bu yol ile bankalarin kredi hacimlerini etkiler.

Karsiliklar politikasi: Merkez Bankasi bu aracla para carpanini etklier.


Para Politikasinin Hedefleri

Merkez bankalarinin öncelikli amaclari fiyat istikrari ile birlikte istihdamdir. Ancak Merkez Bankalari bu degiskenleri dolayli olarak etkilemektedir. Merkez Bankasi bu amaclara ulasabilmek icin kendisine para arzi ile faiz oranlari gibi ara hedefler ve müdahale hedefleri (karsilik oranlari, parasal taban gibi) koyar. Dolayiyla Merkez Bankasinin iki farkli hedef degiskenine  sahiptir. Bunlar: Para arzi ve faiz orani.

ÖZETLE: Merkez Bankasi araclarlar(API, Iskonto ve Karsiliklar) ile hedefleri( Para Arzi ve Faiz orani), hedefleri ile de amaclari( fiyat istikari, istihdam vb.) etkilemektedir. Araclar→Hedefler→Amaclar

Ekonomik Terimler-Kavramlar/Economic Term-Concepts

                                                                   
                                                 


                                                   



                                                   
                                                 Ekonomik Terimler-Kavramlar   
     


Acik Piyasa Islemleri (API): Türk lirasi karsiliginda; menkul kıymetlerin kesin alim satimi, geri alim vaadi ile satimi(repo), geri satim vaadi ile alimi (ters repo) islemleridir.

Arbitraj: Herhangi bir menkul kiymetin, dovizin veya malin esanli olarak bir piyasadan alinip diger bir piyasada satilarak  (kiymetlerin birbiriyle degistirilmesiyle) elde edilen kar islemleridir.

Basit Faiz Orani: Bir yatirimin, yatirim donemi suresince sadece anaparanin kazanildigi faiz oranidir.

Bilesik Faiz Orani: Bir yatirimin, yatirim donemi boyunca kazandigi faiz ile birlikte tekrar yatirima tabi tutmasiyla elde edilen getiriyi gosteren faizdir. Kisacasi, faizinde faiz kazanmasidir.

Bono: Vadesi 1 yildan kisa olan, cikaran kurum tarafindan belirlenen vade sonunda belirli bir bedelin odenmesinin taahüt edildigi menkul kiymetlerdir.



                                                     Economic Term-Concepts


Open Market Operations (OMO): The central bank manipulates liquidity levels by buying or selling securities. if the central bank want to increase the liquidity levels in the economy, it buys the securities or vice versa.

Arbitrage: The simultaneous buying and selling of securities, currency, or commodities from a market to other markets in order to take the advantage of differing prices for the same asset.

Simple Interest Rate: During the investment period,  it is a interest rate that is acquired on a principal.

Compound Interest Rate: it is a interest that calculated on the initial principal and also on the accumulated interest of previous period of a deposit.

Bond: it is a dept investment(security) where an investor loans money to a corporate or government which borrows the funds for a defined period of time at a fixed interest rate.

Müzigin Tarihi

Müzik cok eski bir sanat dalidir. Milattan önce, kuslarin ötüsü, sularin siriltisi, yagmurun sesi, rüzgarin ve dalgalarin sesi o devirdeki insanlara ilgi cekici gelmistir. Ve daha sonra bu sesleri taklit etmeye baslamislar. Ici bos bir kütüge deri gecirip vurarak, hayvan bagirsaklarindan yapilan ipleri cekerek, boynuz, kemik veya odundan borular üfleyerek dogadaki seslerin aynisini yapmaya calistilar. ilk basta bu sesleri birbirlerine isaret vermek amaciyla kullandilarsa da daha sonra bu sesleri kendilerine has düzenleyerek, kendi ilkel müziklerini olusturdular. Günümüzde ulasabilen en eski müzik yazmalari Hindistan'da 3.000 yil öncesinden kalma Veda ilahileridir.

Müzikle ilgili ilk kuramları geliştiren Eski Yunanlılardı. Müzik ve dansın insanların yaşamında önemli bir yer tuttuğu Eski Yu-nan'da, şairler lir eşliğinde destanlar söylerdi. Müzik sözcüğü. Eski Yunan'da sanatın esin tanrıçaları olduğuna inanılan Musalar'ın adından türetilmiştir. Bununla birlikte o dönemde mousike sözcüğü, Musa-lar'ın koruması altındaki her sanat ya da bilim dalı için kullanılan genel bir terimdi. İÖ 6. yüzyılda akustiğin temelini kuran Pisagor (Pythagoras) müziği matematiksel yoldan çö-zümleyerek, bir sesin yüksekliği ile telin uzunluğu arasındaki ilişkiyi saptadı, Belirli uzunlukta-Kİ bir telde çalman notanın frekansının, iki kat uzunluktaki bir telde çalman notanın frekansının tam iki katı olduğunu buldu.

Çinliler de Eski Yunanlılar gibi müziğin sevinç ve keder gibi duygular uyandırmaktaki gücünün bilincindeydiler. Müziğin tanrısal bir gücün yankısı olduğuna inanıyorlardı. Bu inanç daha sonraları da sürdü ve Hıristiyan-lık'ın ilk yıllarından başlayarak, müzik etkili bir dinsel anlatım aracı oldu. Müzik sözün taşıyıcısı olarak kullanıldı. Melodi dinsel metnin aydınlatılmasına yardımcı oldu. Martin Luther de içinde olmak üzere önde gelen Hıristiyan din adamları müziğin yalın ve dindarlığı güçlendirici olmasından yanaydılar. 

Müziğin kuramsal gelişimi tarih boyunca çeşitli evrelerden geçti. Ortaçağda dinsel müzik bugün tonalite adı verilen majör ve% minör ses dizileri dışında kalan ses dizilerine yani morlara göre yazılıyordu. Tonalite ve oktav (birinci sesten sekizinci sese kadar olan aralık) 17. yüzyılda geliştirildi. 

Veba Salgini (Kara Ölüm)

Veba Salgini 1347-1351 yillari arasinda Avrupa'da büyük bir felaket olarak kayda gecmistir. Salgin   Yersinia Pestis adiyla Asya'nin güney batisindan geldigi düsünülmektedir. Bu nedenle Avrupa nufusu yerle bir olmustur. Nufusun ucte biri yokolmustur. Avrupa, Hindistan ve Cin'de yaklasik olarak 75 milyon kisi ölmüstür. Avrupa da sosyal temeller degismistir. Insanlar birbirlerine zulmetmeye baslamistir. Yani, Veba büyük bir caresizlige yol acmistir. Bu büyük salgindan sonra yeni yeni salginlar ortaya cikmistir.1(1665-1666), Büyük Viyana Salgini(1679), Büyük Marsilya Salgini(1720-1722) ve 1771 yilinda Moskava salginidir. Isim olarak "Kara Ölüm" denilir ve bunun denilmesindeki neden ise, bu hastaligin derinin altinin siyahlasmasina yol actigidir. Tarihi kayitlar gösteriyorki, bu ha
stalik kasiklarda sismler olusturmaktaydi. Arastirmacilar, Kara Ölüm yersinia pestis bakterisnin ve sican ve pireler tarafindan tasinan ayni hastalik oldugunu gözlemlemislerdi. Burda 19. yüzyilda Asya'da görülen Veba Hastaligiyla ayni belirti sahip oldugunu göstermektedir. Ancak bbolar baska hastaliklarinda habercisi oldugu icin  Kara Ölüm'ün bir veba salgini oldugu kesinlik kazanmamistir.

EVEREST DAGINA TIRMANIS

Everest dagi dünyanin en yüksek dagidir. Kuzey dorugunda 8848 metreye ulasir ve güneyinde ise  8748 metreye ulasir. Everest Dagi Cin Halk Cumhuriyeti- Nepal sinirinda yer alir. Everest Daginin ismi ise Tibetce Comolungma, nepaliler ise Connoluma Sagramata derler.
Everest Dagina ilk tirmanis denemesini 1921 yilinda 8 Ingiliz dagci tarafindan gerceklemistir. Ancak kesife baslarken bir kisi kalp krizi gecirerek öldü diger ise hastalandi. Buna ragmen, kesfe devam edildi ama hava kosullarindan dolayi fazla ileriye gidemeden döndüler. Ikinci bir deneme 1922 yilinda oldu. Yine iklim kosullarindan dolayi kesfi gerceklestiremediler ve 7 kisi hayatini kaybetti. Ücüncü deneme 1924 yilinda yapildi. Ama, bütün zorluklara ragmen ekip devam etti. Kesif yine yapilamadi, cünkü dagcilar kaybolmustu. 1933, 1935, 1936, 1938 yillari olumsuz hava sartlarindan dolayi basarisizlikla ve can kaybiyla sonuclandi. Dagcilar 1952'ye kadar 2500 metresine kadar cikabilmislerdir. Albay John Hunt'in liderliginde yeni bir heyet kesfe ciktilar. Bu heyet yerli Tenzing Norgay'in öncülügünde tirmanmaya basladilar. Edmund Hillary ve Tenzing Norgay 28 Mayis günü Everestin güneyindeki zirveye ulastilar. Saat sabahin dokuzuydu. Esas zirveye 2.5 saat sonra ulastilar.  Bu basarisindan dolayi Ingiliz hükümeti Hillary'e Sir ünvani verildi.

Gönlü Zengin Bir Dilenci

                                                             

Abdul Sattar Edhi, kendisini diğer dilencilerden ayıran özelliği 25 özel hastane, 1800 ambulans ve 335 tane yardim merkezine sahip olmasıdır. Edhi' nin annesi parasizliktan  ölmüştür ve kendisi bunun caresizligini yasamistir. Bu nedenle kimse bu tür caresizlik ve sikinti cekmesin diye dilenmektedir. Dilencilikten topladigi paralarla bu tür faliyetlere yatirmaktadir. Yasi 85 olmasina ragmen, durmadan ve usanmadan dilenmeye devam etmektedir. İlk basta biriktirdigi az bir parayla kücük bir dispanseri acmistir. Toptancilardan aldigi pahali ilaclari daha ucuz bir fiyata ihtiyac sahiplerine satmistir. Ayrica,  Edhi yoksullarin dispanseride karsiliksiz hizmet almasini saglamistir. Halkin  Edhinin bu tür faaliyetlerini ögrenince daha fazla para vermeye baslar. Edhinin son yaptigi yardim ise, pakistan' da evlilik disi dünyaya gelen cocuklara kötü davranildigini ögrenince, onlara bir yetimhane yaptirmaya karar vermis. Edhi iyilik melegi olarak adlandirilmaktadir. Bunun nedenini söyle aciklamaktadir, "yoksul bir adam oldugum dogru, ancak paraya benden cok daha fazla ihtiyaci olan insanlar var. Bu nedenle kazandigim paralari onlara vermekte bir an olsun tereddüt etmedim." dedi.

 Dini inanci müslüman olan Edhi bu yardim merkezlerinden hicbir dini ayirim yapilmadan hizmet verdigini söylemektedir. İnsan haklarinin korunmasindan yanadir ve kendisi söyle demektedir, "Dünyadaki bütün dinlerin temeli insandir."